Het leiderschap van de projectmanager

Leuk artikel. Ik had echter graag gezien dat het niet alleen geschreven zou zijn vanuit het perspectief van de opdrachtnemer als manager en leider. Ik vind dat er een heldere taakverdeling tussen opdrachtnemer en opdrachtgever moet bestaan. Het ontbreken van deze heldere afbakening en taakverdeling is m.i. een belangrijke oorzaak van het mislukken van vele projecten. In het artikel wordt het niet succesvol zijn van projecten verklaard aan de hand van de essenties van leiderschap en dan alleen kijkend naar de opdrachtnemer (de projectmanager). volgens mij zouden we deze zelfde meetlat ook tegen de opdrachtgever moeten leggen.

Daar we de essenties van leiderschap als een meetlat over de projectmanager heen leggen is een vergelijking met de NCB op zijn plaats.

Als ik de vergelijking maak tussen de zeven essenties van leiderschap en de NCB versie 3 en dan met name de gedragsmatige competentie elementen dan zijn de volgende opmerkingen te maken (tussen haakjes: een aantal adequate gedragingen behorend bij de competentie zoals vermeld in NCB versie 3):
Alle genoemde essenties zijn hetzij direct, hetzij als onderdeel van gedragsmatige competenties, terug te vinden in de NCB.

Visie: zie NCB 2.01 Leiderschap (heeft een visie, drukt deze heel duidelijk uit, ondersteunt de visie goed en maakt hem concreet, bewaakt de te realiseren projectdoelen en beschermt teamleden in onderhandelingen over wijzigingen)
Inspiratie: zie NCB 2.01 Leiderschap (inspireert, maakt mensen trots op de samenwerking met hem) en NCB 2.02 Betrokkenheid en motivatie (is enthousiast en positief, werkt met een glimlach en is servicegericht zonder projectdoelen uit het oog te verliezen, weet waneer en hoe anderen erbij te betrekken, stimuleert betrokkenheid van het team en de samenwerking van verschillende disciplines)
Lef: zie NCB 2.10 Overleg & advies (neemt voorstellen van anderen altijd serieus; is billijk, wijst anderen tactisch op verkeerd gedrag, geeft opbouwende kritiek, neemt besluiten op basis van logica en argumenten, en legt ze goed uit)
Sensitief: zie NCB 2.14 Respect & inlevingsvermogen (neemt de waarden, gevoelens, wensen van anderen serieus en houdt tegelijkertijd zijn focus op de scope van het project, schept adequaat evenwicht tussen zijn eigen belangen en die van anderen)
Integriteit: zie NCB 2.15 Ethiek (handelt respectvol bij het naar buiten brengen van ethische aandachtspunten en verschillen, handhaaft de integriteit en is open over persoonlijke en professionele ethiek, is transparant, billijk en categorisch in het definiëren van ethische normen)
Vernieuwing: zie NCB 2.07 Creativiteit (is creatief, verwelkomt uitdagingen en staat open voor nieuwe ideeën, is optimistisch dat nieuwe ideeën zullen leiden tot haalbare oplossingen, vindt oplossingen door nieuwe conepten, instrumenten en gezond verstand op nieuwe gebieden toe te passen)
Blijven leren: zie NCB 2.08 Resultaatgerichtheid (zoekt constant naar mogelijke verbeteringen en kijkt kritisch naar de bestaande situatie, houdt een open oog voor nieuwe ontwikkelingen en kansen, bijvoorbeeld nieuwe technologie, markten, concurrenten enzovoort, die het project raken, en reageert adequaat) en NCB 2.09 Efficiëntie (streeft voortdurend naar verbetering; stimuleert mensen constant naar verbeteringen te zoeken)

Op basis van deze korte check kan je de vraag stellen of de overige gedragsmatige competentie elementen in de NCB niet tot de essenties van leiderschap behoren. Een korte verkenning:
NCB 2.03 Zelfbeheersing
NCB 2.04 Assertiviteit
NCB 2.05 Ontspanning
NCB 2.06 Openheid
NCB 2.11 Onderhandeling
NCB 2.12 Conflicten & crisis
NCB 2.13 Betrouwbaarheid

Daar we het over de essenties van leiderschap hebben ben ik van mening dat we de competenties zelfbeheersing, assertiviteit, ontspanning, openheid en betrouwbaarheid als basis competenties kunnen beschouwen die niet direct in een model met essenties van leiderschap naar voren behoeven te komen. Dan blijven over onderhandeling en conflicten & crisis. Onderhandeling zie ik als een aan te leren vaardigheid en kan dus ook geschrapt worden uit het lijstje met essenties van leiderschap. Onduidelijk, maar dat kan aan mijn geringe kennis van de zeven essenties van leiderschap liggen, mis ik het kunnen omgaan met conflicten en crisis. Ik ben van mening dat dit ook een essentiële eigenschap van leiderschap zou moeten zijn. Vraagt dit om toevoeging van een achtste essentie of is omgaan met conflicten toe te wijzen aan de essentie Lef. Kortom de zeven essenties van leiderschap is een mooi model om te kijken naar de competenties van projectmanagers. Zie ook mijn artikel ICB/NCB als generiek competentieprofiel voor de projectmanager.
Henny Portman

Henny, dank voor je reactie. Dit scherpt ons artikel aan en leidt tot een beter begrip. Ik wil graag verder bouwen op jouw reactie.

Allereerst de relatie opdrachtnemer – opdrachtgever. Natuurlijk is het zo dat de opdrachtgever ook zijn rol goed moet spelen om tot een succes te komen. Alleen is dat in de praktijk niet altijd zo en hoe beïnvloed - leiderschap is het beïnvloeden van anderen - je deze dan dat hij zijn rol wel goed pakt. Dat doe je door de inzet van de essenties van leiderschap; in dit geval bijv. door sensitiviteit en lef. Sensitief ben je om te achterhalen waarom de ander de rol niet goed pakt: wat zijn zijn eerdere ervaringen, zorgen, verwachtingen en twijfels? Lef zet je in door in een open gesprek de situatie bespreekbaar te maken en assertief te zijn op het eigen belang. Uiteindelijk bepaalt de opdrachtgever of hij zich door de projectleider laat beïnvloeden

Dit brengt mij op het volgende punt. Wij hebben onze essenties bewust geen competenties genoemd. Onze definitie luidt: ‘een essentie van leiderschap vormt de kern van en is een wezenlijk en onlosmakelijk onderdeel van leiderschap’. Leiderschap krijg je niet door een functie. Leiderschap wordt je gegeven door je omgeving: mensen bepalen zelf of zij zich wel of niet laten beïnvloeden. Als je mensen wilt beïnvloeden dan kun je niet zonder de inzet van de essenties van leiderschap; zij zijn niet vrijblijvend, ze zijn noodzakelijk. Een essentie is in de gedragsbeschrijving ook breder dan een competentie, zoals deze in de bijbehorende taal vaak worden omschreven. Zo kun je in de onze gedragsbeschrijving van sensitiviteit elementen kwijt van inter-persoonlijke sensitiviteit, organisatiesensitiviteit, omgevingssensitiviteit en inlevingsvermogen. De laatsten zijn allemaal termen die je in competentietaal tegenkomt.

Vanuit dat perspectief is het ook goed om te zien dat Henny een aantal competenties onder de 7 essenties van leiderschap brengt. We zijn het daar mee eens en ze vormen ook een onderdeel van de gedragsbeschrijvingen die bij desbetreffende essenties horen. Henny eindigt met een indirecte vraag, waar wij graag op willen reageren. Het omgaan met conflicten hoort bij de essentie lef. Deze bewust aangaan en goed hanteren is een onderdeel van het gedrag dat bij de essentie lef hoort.
Naar het omgaan met crisis kun je ook nog anders kijken: er is lef nodig om de crisis onder ogen te zien en om maatregelen te nemen en tegelijkertijd is er visie nodig om mensen vanuit een nieuw perspectief vertrouwen in de toekomst te geven.

Deze reactie is tegelijkertijd ook een open uitnodiging om verder te bouwen aan een gezamenlijk begrip van iets dat de effectiviteit van de projectleider kan vergroten. Dus graag meer reacties.